Web erişilebilirliği (a11y) rehberi
Erişilebilirlik yalnızca engelli kullanıcılar için değil; küçük ekran, güneş ışığı, yavaş bağlantı ve yaşlanan gözler için de çalışır. Üstelik yapılması gerekenlerin çoğu birkaç saatlik iş.
Kimin için?
Erişilebilirlik denince akla görme engelli kullanıcılar gelir ama kapsam çok daha geniş:
- Görme: Az gören, renk körü, ekran okuyucu kullanan
- İşitme: Video içeriklerde altyazı ihtiyacı
- Motor: Fare kullanamayan, titreme, klavye veya yardımcı cihazla gezinen
- Bilişsel: Disleksi, dikkat güçlüğü, yaşa bağlı zorluklar
- Geçici durumlar: Kolu alçıda olan, güneş altında telefona bakan, tek elle telefon kullanan, gürültülü ortamda video izleyen
Yaşlanan nüfusla birlikte bu kitle sürekli büyüyor. Erişilebilirlik, kullanıcı kitlenizin bir bölümünü kaybetmemektir.
WCAG: dört ilke
Uluslararası standart WCAG dört ilke üzerine kurulu:
- Algılanabilir: İçerik duyularla alınabilmeli
- Kullanılabilir: Arayüz çalıştırılabilmeli
- Anlaşılabilir: İçerik ve işleyiş anlaşılır olmalı
- Sağlam: Farklı teknolojilerle uyumlu olmalı
Üç uyum düzeyi vardır: A (asgari), AA (yaygın hedef), AAA (en yüksek). Pratikte hedef AA düzeyidir.
1. Renk kontrastı
En sık rastlanan ve en kolay düzeltilen sorundur.
Gereken oranlar (AA):
- Normal metin: en az 4,5:1
- Büyük metin (18pt / 14pt kalın): en az 3:1
- Arayüz öğeleri ve grafikler: en az 3:1
Açık gri zeminde açık gri yazı, tasarımda zarif görünür ama okunmaz. Ölçün.
Renk tek başına bilgi taşımamalı. "Kırmızı alanları doldurun" yeterli değildir; hata mesajı ve simge de olmalıdır.
2. Klavye erişimi
Test yöntemi: Farenizi bırakın. Sadece Tab, Shift+Tab, Enter, boşluk ve ok tuşlarıyla sitede gezinin.
Kontrol edilecekler:
- Her etkileşimli öğeye Tab ile ulaşılabiliyor
- Odaklanılan öğe görsel olarak belli (odak halkası silinmemiş)
- Sıralama mantıklı (soldan sağa, yukarıdan aşağı)
- Menüler klavyeyle açılıp kapanıyor
- Modal açıldığında odak içeride kalıyor, Esc ile kapanıyor
- "İçeriğe geç" bağlantısı var (menüyü atlamak için)
- Klavye tuzağı yok (bir öğeye girip çıkamama)
En sık yapılan hata
CSS'te outline: none yazıp odak halkasını silmek. Bu, klavye kullanıcıları için siteyi kullanılamaz hale getirir; nerede olduklarını göremezler. Halkayı beğenmiyorsanız silmek yerine kendi tasarımınızla değiştirin.
3. Görseller ve alt metinler
- Bilgi taşıyan görsel: Açıklayıcı alt metni yazın. "resim1.jpg" değil, "Finova kontrol paneli aylık gelir grafiği".
- Dekoratif görsel:
alt=""(boş) bırakın; ekran okuyucu atlar. - Metin içeren görsel: Mümkünse gerçek metin kullanın; görsel içindeki metin okunamaz ve büyütülemez.
- Grafik ve infografik: Yanında metin özet verin.
- İkon butonlar:
aria-labelile ne yaptığını belirtin.
4. Anlamlı HTML
Doğru HTML etiketi kullanmak, erişilebilirliğin yarısıdır:
- Başlıklar için
<h1>-<h6>, sırayı atlamadan - Butonlar için
<button>, linkler için<a>,<div onclick>değil - Listeler için
<ul>,<ol> - Sayfa bölgeleri için
<header>,<nav>,<main>,<footer> - Tablolar için
<th>vescopeözniteliği
Ekran okuyucular bu yapıyı kullanarak kullanıcıya gezinme imkânı verir. Her şeyi <div> ile yapan bir sayfa, ekran okuyucuda anlamsız bir metin yığınına dönüşür.
Sitenizin erişilebilirlik denetimini yapıp, en kritik engelleri ve düzeltme yöntemlerini uygulanabilir bir raporla paylaşıyoruz.
5. Formlar
- Her alanın görünür bir
<label>'ı olsun; sadece placeholder yeterli değildir (yazmaya başlayınca kaybolur) labelileinputfor/idile eşleşsin- Hata mesajı alanın yanında, metinle (sadece kırmızı çerçeve değil)
- Zorunlu alanlar hem görsel hem
requiredile belirtilsin - Gruplanmış alanlar için
<fieldset>ve<legend> - Otomatik doldurma için
autocompleteözniteliği
6. Metin ve okunabilirlik
- Gövde metni en az 16px
- Satır yüksekliği 1,5 civarı
- Satır uzunluğu 60-80 karakter
- Metin %200 büyütüldüğünde içerik bozulmamalı
- Tam ekran genişliğine yayılan uzun metin satırlarından kaçının
- Bağlantı metinleri açıklayıcı olsun: "buraya tıklayın" değil, "web sitesi maliyeti rehberi"
7. Hareket ve medya
- Otomatik oynayan video ve sesten kaçının; varsa durdurma kontrolü verin
- Videolara altyazı ekleyin
prefers-reduced-motiontercihini gözetin: animasyonları azaltın- Saniyede üçten fazla yanıp sönen içerik kullanmayın (nöbet riski)
Test araçları
| Araç | Ne yapar |
|---|---|
| Lighthouse (Chrome) | Otomatik erişilebilirlik denetimi |
| axe DevTools | Ayrıntılı sorun tespiti |
| WAVE | Görsel işaretlemeli rapor |
| Kontrast ölçerler | Renk oranı hesaplama |
| Klavye | En değerli ve en ucuz test |
| Ekran okuyucu | NVDA (Windows), VoiceOver (Mac/iOS), TalkBack (Android) |
Otomatik testler yeterli değil
Otomatik araçlar sorunların yaklaşık üçte birini yakalar. Kalanı elle test gerektirir. Yılda bir kez, siteyi yalnızca klavyeyle ve bir ekran okuyucuyla baştan sona gezmek, tüm otomatik raporlardan daha öğretici olur.
Hızlı başlangıç: bir günlük iyileştirme
Bugün yapabileceğiniz, en yüksek etkili beş iş:
- Tüm metin renklerinin kontrastını ölçün, 4,5:1 altındakileri düzeltin
outline: nonekullanımlarını bulup görünür bir odak stiliyle değiştirin- Tüm görsellere anlamlı alt metni ekleyin
- "İçeriğe geç" bağlantısı ekleyin
- Form alanlarına gerçek label ekleyin
Bu beş adım, tipik bir sitedeki erişilebilirlik sorunlarının büyük kısmını çözer.
Özet
Web erişilebilirliği; renk kontrastı, klavye erişimi, anlamlı HTML, açıklayıcı alt metinler ve doğru form yapısıyla kurulur. Yapılacakların çoğu düşük maliyetli ve hızlıdır, özellikle projeye baştan dahil edildiğinde.
Kazancı yalnızca erişilebilirlik değil: daha temiz kod, daha iyi SEO ve daha geniş kullanıcı kitlesi.
Sitenizin erişilebilirlik denetimi için bize yazın.
Sıkça sorulan sorular
Erişilebilirlik yasal zorunluluk mu?
Kamu kurumlarının web siteleri için Türkiye'de düzenlemeler bulunuyor. Özel sektörde doğrudan genel bir zorunluluk olmamakla birlikte, ihalelerde ve kurumsal tedarik süreçlerinde giderek daha sık şart koşuluyor. Avrupa pazarına hizmet veriyorsanız ilgili AB düzenlemeleri geçerli olabilir.
Erişilebilirlik SEO'yu etkiler mi?
Dolaylı olarak evet. Anlamlı HTML yapısı, açıklayıcı alt metinleri, doğru başlık hiyerarşisi ve okunabilir metin hem ekran okuyucuların hem arama motorlarının içeriği anlamasını kolaylaştırır.
Erişilebilirlik eklentileri işe yarar mı?
Sayfaya eklenen "erişilebilirlik butonu" türü çözümler yüzeysel kalır ve gerçek sorunları çözmez; bazı durumlarda ekran okuyucularla çakışarak durumu kötüleştirir. Kalıcı çözüm, HTML ve tasarım düzeyinde yapılan düzeltmelerdir.
Nereden başlamalıyım?
Üç şeyle: renk kontrastını ölçün, siteyi yalnızca klavyeyle gezmeyi deneyin, tüm görsellere anlamlı alt metni ekleyin. Bu üçü, tipik bir sitedeki sorunların büyük kısmını kapsar.
Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var?
CodeBroker olarak web, mobil ve yapay zeka projelerini fikirden lansmana kadar tek ekiple yürütüyoruz. Ücretsiz keşif görüşmesinde kapsamı, süreyi ve bütçeyi birlikte netleştirelim.